Jo. Mjeku ose mamia mund ta mbledhin gjakun e kordonit umbilikal si gjatë lindjes natyrale, ashtu edhe gjatë lindjes me prerje cezariane.

Qelizat staminale nga gjaku i kordonit umbilikal janë plotësisht të përputhshme me fëmijën nga i cili janë mbledhur dhe ekziston deri në 50% mundësi që ato të jenë të përshtatshme edhe për vëllain ose motrën.

Qelizat staminale të fëmijës nuk mund të përdoren për trajtimin e disa sëmundjeve të trashëguara të gjakut, pasi gjenet përgjegjëse për sëmundjen janë të pranishme edhe në këto qeliza staminale. Në raste të tilla, nevojiten qelizat staminale të vëllait ose motrës, ose qeliza staminale nga një donator.

Qelizat staminale ndahen nga gjaku, paketohen në një qese të posaçme dhe ruhen të ngrira në temperaturën -196°C. Gjithashtu ruhen edhe 5 qese të vogla shtesë për kryerjen e analizës së tipizimit HLA. Pas shkrirjes, qelizat staminale janë menjëherë të gatshme për përdorim.

Një qese përdoret për një terapi. Teknologjia e sotme mundëson ndarjen e saj, në mënyrë që të përdoret dy herë. Nëse mblidhet një sasi e mjaftueshme gjaku dhe qelizash staminale, mund të ruhen dy qese të veçanta, duke bërë të mundur realizimin e më shumë terapive. Gjaku i kordonit umbilikal ruhet në krioqese, të ndara në raportin 80:20.

Në transplantimin e palcës së kockave, me teknologjinë e sotme zakonisht përdoret e gjithë qesja. Ndarja në raportin 80:20 është një zgjidhje e rezervuar për të ardhmen, kur qelizat staminale do të mund të shumëzohen rregullisht dhe të përdoren disa herë.

Qelizat staminale nga gjaku i kordonit umbilikal përdoren për rigjenerimin e palcës së kockave në trajtimin e shumë sëmundjeve të gjakut dhe sistemit imunitar, si leuçemia, anemitë dhe sëmundjet autoimune. Ato përdoren kryesisht te fëmijët, por kanë filluar të përdoren edhe te të rriturit pas kimioterapisë.

Gjaku i kordonit umbilikal përdoret gjithashtu në mjekësinë rigjeneruese, ku qelizat staminale kanë aftësinë të rigjenerojnë qelizat dhe të riparojnë indet e dëmtuara. Këto kërkime kanë çuar në zhvillimin e terapive për paralizën cerebrale, autizmin, dëmtimet e trurit dhe diabetin e tipit 1.

Përveç kësaj, ekzistojnë shumë studime klinike që po hulumtojnë përdorimin e qelizave staminale nga palca e kockave. Për shumë prej këtyre trajtimeve, qelizat staminale nga gjaku i kordonit umbilikal mund të jenë një alternativë, duke ofruar një sërë përparësish krahasuar me qelizat staminale të palcës së kockave.

Nëse qelizat staminale nuk ruhen në momentin e lindjes, ato mund të mblidhen nga palca e kockave më vonë gjatë jetës.

Nëse fëmija juaj ka nevojë për transplantim të qelizave staminale, ai mund të marrë qeliza staminale të dhuruara nga:

• Vëllai ose motra

• Një donator i përshtatshëm, i paregjistruar në familje, nga regjistri i dhuruesve të palcës së kockave (vendor ose ndërkombëtar)

Megjithatë, kjo mundësi nuk është e garantuar, pasi donatorët e përshtatshëm gjenden shumë vështirë, kërkon kohë dhe është një procedurë me kosto të lartë.

Mundësia për të gjetur një donator për transplantimin e qelizave staminale varet nga përkatësia etnike, pasi gjenet HLA të indeve ndryshojnë nga një popullatë në tjetrën.

Për personat e racës së bardhë, mundësia për të gjetur një donator të përshtatshëm të qelizave staminale është 1 në 100.000.

Për fëmijët me prejardhje të përzier etnike dhe për pakicat etnike, mundësia për të gjetur një donator është 1 në 400.000.

Ekzistojnë dy lloje të transplanteve:

• Transplanti autolog (nga vetë pacienti), ku dhuruesi dhe marrësi janë i njëjti person. Në këtë rast përdoren qelizat staminale të vetë fëmijës. Kjo nuk është e mundur nëse fëmija ka një sëmundje të trashëguar të gjakut, pasi qelizat staminale do të mbartin të njëjtin problem gjenetik.
• Transplanti alogjenik, i cili mund të kryhet nga një anëtar i familjes ose nga një dhurues i paregjistruar në familje, i gjetur në regjistrin e dhuruesve. Ky lloj transplanti mund të përdoret si për sëmundjet e trashëguara, ashtu edhe për ato jo të trashëguara.

Pacienti fillimisht merr kimioterapi për trajtimin e sëmundjes së gjakut ose sëmundjes autoimune, me qëllim shkatërrimin e palcës së dëmtuar të kockave. Më pas i aplikohen qelizat e reja staminale.

Qelizat staminale nga gjaku i kordonit umbilikal janë të gatshme për përdorim menjëherë pas shkrirjes. Mjeku merr nga banka e qelizave staminale të gjithë dokumentacionin e nevojshëm kur vendoset të kryhet transplantimi. Bio Save dhe FamiCord e dërgojnë mostrën e qelizave staminale vetëm nëse ekziston miratimi me shkrim i prindërve dhe konfirmimi me shkrim i mjekut, ku përcaktohen data, ora dhe vendi i transplantimit.

Nëse nevojitet një transplant alogjenik (për vëllain ose motrën), është i domosdoshëm testimi HLA (Human Leukocyte Antigen). Ky proces zgjat rreth 3 javë dhe kërkon një mostër gjaku nga fëmija që do të marrë transplantin. Nëse dhuruesi dhe marrësi janë të përputhshëm, mjeku do të kërkojë transportimin e qelizave staminale në spital.

Testi për hemoglobinopatitë kryhet te dhuruesi kur kërkohet mostra e qelizave staminale për transplantim. Nëse dhuruesi nuk është i disponueshëm, analiza mund të kryhet në një mostër të vogël të qelizave staminale që ruhet së bashku me mostrën kryesore.

Prerja e vonuar e kordonit umbilikal mund të jetë e dobishme për foshnjën, por nëse vonohet për një kohë të gjatë (deri në ndërprerjen e pulsimit të kordonit), ekziston rreziku që të mos mbetet mjaftueshëm gjak për mbledhjen e qelizave staminale. Çdo rast është i veçantë dhe unik, prandaj vendimi përfundimtar duhet të merret nga gjinekologu dhe mamia gjatë lindjes.

Nëse nëna vendos për prerje të vonuar të kordonit umbilikal, rekomandohet që vonesa të mos zgjasë më shumë se 1 minutë.

Ekziston një rrezik më i lartë që mostra të përmbajë numër të pamjaftueshëm qelizash staminale në rast të prerjes së vonuar të kordonit umbilikal, veçanërisht te foshnjat e lindura para kohe, foshnjat me peshë të ulët në lindje, kordoni umbilikal i hollë, gjakderdhja e nënës, anomalitë e placentës, shtatzënitë multiple dhe komplikacionet te nëna, si preeklampsia dhe diabeti. Numri i qelizave zvogëlohet sa më shumë të shtyhet prerja e kordonit umbilikal. Mundësia për mbledhje të suksesshme është 7 herë më e lartë kur vonesa është më pak se 1 minutë, krahasuar me një pritje më të gjatë.

Rekomandimet janë:

• Kur është e mundur, prerja e kordonit umbilikal të shtyhet deri në 60 sekonda te foshnjat e lindura para kohe.
• Prerja e vonuar e kordonit umbilikal rekomandohet për familjet me të ardhura më të ulëta, ku mungesa e hekurit në ushqim është më e shpeshtë.
• Aktualisht nuk ka prova të mjaftueshme për të rekomanduar prerjen e vonuar të kordonit umbilikal te foshnjat e lindura në afat, në familjet me të ardhura normale.

Nëse nëna nuk ka mungesë hekuri dhe foshnja lind në afat, shtyrja e prerjes së kordonit umbilikal për 30–60 sekonda mund të mundësojë një lindje të sigurt dhe një sasi të mjaftueshme gjaku në kordonin umbilikal për mbledhjen e qelizave staminale.

Kjo varet nga numri i qelizave staminale të ruajtura në secilën mostër, si dhe nga pesha dhe mosha e personit që ka nevojë për transplantim. Doza optimale është 10–20 milionë qeliza për kilogram të peshës trupore. Numri i qelizave staminale ndryshon nga një mostër në tjetrën dhe varet nga sasia e gjakut të mbledhur dhe faktorë të tjerë. Në raportin që merrni nga Bio Save dhe FamiCord tregohet qartë numri dhe vitaliteti i qelizave, si edhe kufijtë minimalë të këtyre parametrave.

Numri mesatar i qelizave staminale të mbledhura në një mostër zakonisht është i mjaftueshëm për trajtimin e një personi me peshë deri në 50 kg. Te personat me peshë më të madhe, është e mundur të kombinohen dy mostra.

Ekzistojnë teknologji për shumëzimin e qelizave staminale dhe vitet e fundit ato përdoren në rastet kur mostrat janë më të vogla, për trajtimin e sëmundjeve hematologjike. Në rastet e paralizës cerebrale, autizmit dhe dëmtimeve të trurit, zakonisht mund të përdoren edhe mostra më të vogla, pasi zakonisht bëhet fjalë për fëmijë ose foshnja me peshë më të ulët.

Teorikisht, qelizat staminale mund të ruhen gjatë gjithë jetës së një personi, sepse ato ruhen në temperaturën -196°C, ku të gjitha proceset biologjike ndalen, përfshirë edhe plakjen e qelizave. Aktualisht, në praktikë ekzistojnë qeliza që janë ruajtur, shkrirë dhe përdorur me sukses pas 25 vjetësh.

Pas skadimit të kontratës fillestare, është e mundur të zgjatet kontrata për një numër shtesë vitesh, sipas kushteve financiare në kohën e nënshkrimit të kontratës.

Edhe pse qelizat staminale shpesh shoqërohen me debate, mbi 90% e kërkimeve dhe terapive që lidhen me to nuk janë kontroverse. Këtu përfshihen studimet shkencore, laboratorët e akredituar për përpunimin dhe ruajtjen e qelizave staminale, si dhe terapitë standarde që përdoren gjerësisht në shumë vende të botës.

Megjithatë, disa aspekte të përdorimit të qelizave staminale vazhdojnë të jenë objekt debatesh:

• Qelizat staminale embrionale merren nga embrione, gjë që nënkupton ndërprerjen e zhvillimit të tyre dhe ngre shqetësime etike për shkak të humbjes së një jete potenciale. Për këtë arsye, kërkime të tilla janë të kufizuara ose të ndaluara në shumë vende, përfshirë shumicën e vendeve evropiane dhe në disa rrethana edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

• Klonimi i njerëzve është i ndaluar në shumicën dërrmuese të vendeve të botës, pasi përfshin krijimin e një individi të ri nga një qelizë e vetme dhe ngre çështje të rëndësishme etike dhe ligjore.

• Klinikat e paakredituara që ofrojnë terapi me qeliza staminale veprojnë në disa vende dhe premtojnë trajtime të shtrenjta për pacientët që nuk kanë përfituar nga trajtimet konvencionale. Shumë prej këtyre trajtimeve nuk mbështeten në prova të mjaftueshme shkencore dhe nuk përmbushin standardet etike, ligjore dhe shkencore të kërkuara për studimet klinike të miratuara.

Vetëm gjatë vitit 2019, mostrat e ruajtura dhe të përpunuara në FamiCord u përdorën për transplantimin e qelizave staminale te pothuajse 800 pacientë. Këto përfshinin trajtimin e sëmundjeve hematologjike, si leuçemitë dhe anemitë, si dhe terapi neurologjike për autizmin dhe paralizën cerebrale, terapi ortopedike për dëmtimet e gjurit ose shtyllës kurrizore, si edhe terapi okulistike për humbjen e shikimit të shkaktuar nga sëmundje të caktuara, si retiniti pigmentoz. Këto terapi u kryen në spitale në më shumë se 30 vende të botës.

Duhet të zgjidhni një kompani me të cilën do të ndiheni të sigurt, sepse qelizat staminale të fëmijës suaj ruhen për gjithë jetën. Informohuni se cilat banka të qelizave staminale janë në dispozicionin tuaj. Burimi më i mirë ndërkombëtar për këtë është faqja Parents Guide.

Kushtojini vëmendje këtyre informacioneve:

· Zgjidhni një bankë të njohur dhe të akredituar ndërkombëtarisht, e cila garanton se laboratori për përpunimin e qelizave                       staminale përmbush standardet më të larta ndërkombëtare, përfshirë akreditimet AABB dhe FACT.

· Që të ketë partnerë të besueshëm.

· Që të ketë një ekip të madh shkencor, i cili garanton një qasje të bazuar në shkencë.

· Që të jetë transparente dhe të ketë të gjitha kostot të paraqitura qartë.

FamiCord ekziston prej më shumë se 20 vitesh dhe deri më tani ka mbledhur mostra nga mbi 1.000.000 familje në të gjithë Evropën dhe botën, duke e bërë bankën më të madhe të qelizave staminale në Evropë dhe të pestën më të madhe në botë. FamiCord disponon 10 laboratorë në 8 vende europiane, gjë që garanton përpunimin e mostrave edhe në rast se në një nga vendet ndodh një situatë e jashtëzakonshme që pengon transportin e tyre.

Gjatë nënshkrimit të kontratës me kompaninë Bio Save për ruajtjen e qelizave staminale, kontrata nënshkruhet edhe nga drejtori i FamiCord-it, i cili me nënshkrimin e tij garanton se të gjitha kushtet e kontratës do të përmbushen. Gjithashtu, nëse ndodh një problem në laboratorin e FamiCord-it ku ruhen mostrat, të gjithë laboratorët e grupit (10 gjithsej) janë të siguruar reciprokisht kundër falimentimit dhe marrin përsipër ruajtjen e mostrave nëse njëri prej laboratorëve falimenton. Klienti gëzon mbrojtje të dyfishtë.

Qelizat staminale ruhen në bankën gjermane BioKryo Gmbh e cila ndodhet në Sulzbach, Gjermani. 

Është më mirë që mostra të ruhet në një qese të vetme. Vetëm në rastet kur ka sasi të mjaftueshme gjaku dhe një numër të mjaftueshëm qelizash staminale, ka kuptim që mostra të ndahet në dy qese. Në të kundërt, vetëm rritet rreziku i kontaminimit të mostrës dhe ulet vitaliteti i qelizave, pasi ato vijnë në kontakt me materialin artificial të qeses së ruajtjes.

Meqenëse ne jemi një bankë private dhe e ruajmë mostrën ekskluzivisht për familjen tuaj, nuk kryejmë paraprakisht tipizimin HLA të qelizave staminale dhe, për këtë arsye, nuk e dimë nëse ato do të ishin të përshtatshme për ndonjë person tjetër. Gjithashtu, veprojmë në përputhje me Ligjin për Indet Njerëzore, i cili ndalon përdorimin e qelizave staminale pa pëlqimin tuaj me shkrim.

Sapo qelizat staminale mblidhen gjatë lindjes, vitaliteti i tyre fillon të ulet. Është shumë e rëndësishme që ato të transportohen brenda 72 orëve nga lindja. Bio Save përdor ekskluzivisht transport ajror përmes kompanive të autorizuara të transportit, si DHL, në mënyrë që mostra juaj të mbërrijë sa më shpejt. Sigurohuni që të pyesni bankën e qelizave staminale ku planifikoni të ruani qelizat staminale të fëmijës suaj se si organizohet transporti i mostrës.

Rekomandohet që qelizat staminale të vazhdojnë të ruhen në laboratorin ku janë depozituar fillimisht, pasi Bio Save dhe FamiCord mund t'i transportojnë ato në çdo spital në botë. Megjithatë, nëse dëshironi t'i zhvendosni më afër vendbanimit tuaj të ri, edhe kjo është e mundur, me mbulimin e kostove të transferimit.

Për të përdorur qelizat staminale, mjeku përgjegjës duhet të rekomandojë terapinë me qeliza staminale për një sëmundje të caktuar. Më pas dërgohet një kërkesë me shkrim, ku specifikohet spitali dhe data e planifikuar për terapinë. Bio Save, në bashkëpunim me FamiCord, organizon transportin e qelizave staminale nga banka deri në spital, plotësisht pa pagesë për çdo klient të kompanisë Bio Save.